Gesneuvelde Nederlandse militairen op Culemborgs grondgebied

De Nederlandse verdedigingsstellingen (E. Brongers 1940)

In Culemborg waren o.a. gelegerd:

9e C.Lu.Mitr.
3e LK, 5e divisie, Waal-Lingestelling.
1e en 4e peloton: Geldermalsen.
2e peloton: Culemborg ( Noordoever )
3e peloton: Culemborg ( Zuidoever ).
 

Huize Den Bol

In de zgn. voormobilisatie van 29 augustus 1939 werd er vanwege het strategisch belang van Culemborg ( m.n. de spoorbrug) begonnen met de plaatsing van afweergeschut. Dit afweergeschut werd opgesteld  in neerklapbare schuurtjes bij huize "Den Bol" aan de Beusichemsedijk en in de omgeving van de spoorbrug en het veer. Ook op de Varkensmarkt stond ook luchtafweergeschut opgesteld.
Het was al geruime tijd bekend dat Duitse burgervliegtuigen die van Keulen naar Schiphol vlogen, spionagemateriaal aan boord hadden, waarmee vrij eenvoudig afweergeschut gelokaliseerd werd.

Op 1 januari 1940 werden op de IJsbaan tegenover de Metaalwarenfabriek Gispen' te Culemborg, schaatswedstrijden gehouden voor de Nederlandse militairen, behorende tot het Kantonnement Regiment, gelegerd. te Culemborg. Hiervoor werden prijzen beschikbaar gesteld door de Burgercommissie C en 0. Aanvang der wedstrijden om  9.30 uur v.m. met wedstrijdrijden, in de na­middag stond schoonrijden op het programma. De militaire apotheker, de heer Jongebroer, kreeg de leiding.

Tijdens de voormobilisatie werden in Culemborg een groot aantal militairen ondergebracht. De Fröbelschool van J.C.Bink in de Goilberdingerstraat moest plaats maken voor een groot aantal Nederlandse soldaten.  In het R.K.-parochiehuis in de Grote Kerkstraat was de 3e Compagnie Pioniers (3CP) gelegerd. In de grote zaal hadden de soldaten hun slaapplaatsen . Het voorste gedeelte werd gebruikt als kantine. Op het Speelterrein 'de Doelen' te Culemborg  kwamen eveneens een groot aantal Nederlandse soldaten, in tentenkampen, als ook in het voormalige gebouw 'Maria Regina' op de Varkensmarkt. Het gebouw De Trio in de Binnenmolenstraat werd  ook voor de Nederlandse strijdkrachten gevorderd, terwijl het gebouw de Imprimator in de Prijssestraat kort tevoren in gebruik was genomen. De militaire staf lag ingekwartierd in villa Sprokkelenburg.

Er was in Culemborg een  regeling getroffen: in het geval van oorlog  zouden het  Barbaraziekenhuis en in het Seminarie alsmede in het Elisabethweeshuis een noodhospitaal worden. Ingericht voor de gewonde militairen en burgers. In deze zelfde periode ging men in Culemborg en spoedcursus  organiseren waaraan ook een twintigtal Zusters aan deelnamen.

Op 10 mei vielen de Duitsers Nederland binnen. Middels een Blitzkrieg probeerden zij een beslissing te forceren.'s nachts om drie uur werd de grens overschreden door marcherende troepen, rollend materieel en door de lucht m.b.v. transportvliegtuigen die ver achter de Hollandse Waterlinie parachutisten dropten. Iedereen werd die vrijdagmorgen gewekt door ronkende vliegtuigmotoren en ratelende afweergeschut.
Duitse vliegtuigen scheerden laag over de Culemborgse huizen en mitrailleurkogels ketsten over de straten. Menig dakpan en ruit moest het ontgelden. De bevolking schuilde binnenshuis en in kelders.
 

Het Barbaraziekenhuis was ingericht als Rode Kruishospitaal. Militaire artsen opereerden er militairen die in de Peelinie en Grebbeberg gewond waren geraakt. Soms werden gewonden per gevorderde V&D-vrachtauto (met een in de haast opgeschilderd rood kruis)naar het militair hospitaal in Utrecht gebracht.
Een hulpverlener herinnerde dat er een dode Duitse parachutist werd binnengebracht, die waarschijnlijk ondersteboven terecht was gekomen, want zijn hoofd was in zijn borstkas gedrukt.

Zowel op vrijdag 10 mei als zaterdag 11 mei slaagde het afweergeschut erin een Duits toestel neer te halen. Een kwam in Schalkwijk terecht, de andere in Houten. Het afweergeschut bij huize De Bol had het bij luchtaanvallen zwaar te verduren en het was een wonder dat het slechts het leven kostte van een militair.

Er was bij Culemborg geen verkeersbrug, vandaar dat er een pontonbrug werd geslagen. De pontonbrug bij Culemborg lag op ongeveer 200 meter van de spoorbrug, ter hoogte van het thans nog steeds dienstdoende pontveer. De Duitsers hadden het hier in de eerste oorlogsdagen geregeld op gemunt. Deze pontonbrug is in de namiddag van de 13e mei afgebroken. Voor het overzetten van de troepen werd hierna de spoorbrug gebruikt.
Voor zover bekend waren als gevolg van Duitse luchtaanvallen bij de brug(gen) van Culemborg zes gesneuvelden te betreuren, De meesten waren gestationeerd bij de daar opgestelde luchtafweerbatterij.
De pontonniers waren gehuisvest in schuren die daar in de buurt stonden. Ongeveer op de plaats waar de veerpont nu is. Er speelden regelmatig militaire voetbalelftallen tegen elftallen van de plaatselijke club Vriendenschaar.
 

Klik hier voor een terugblik van negen maanden demobilisatie in Culemborg door Frank van Falckenoort van 3-III-13 Reg. Art.

Klik hier voor een sfeertekening van de demobilisatie in de CC van 8 juni 1940.

Dit zijn de zeven slachtoffers onder de in Culemborg gelegerde Nederlandse militairen:

De Haarlemse dienstplichtig soldaat Albert Bronkhorst, werd zwaar gewond toen de batterijstelling op De Bol tweemaal door een laagvliegende Duitse bommenwerper werd getroffen. Doordat zijn mitrailleur onklaar was geraakt, holde hij na de eerste aanval naar een 2 tl om te helpen bij het vullen van leeggeschoten patroonhouders. Door scherven van een op dat moment inslaande bom werd hij dodelijk gewond; hij overleed op weg naar het Julianaziekenhuis in Amsterdam.
"Hij was een stille, ijverige en flinke kerel'

Achternaam	Edink
Voornamen	Jan	Voorletters	J.
Rang	Dpl.Korp.
Mil. onderdeel	3-II G.B.
Geboorteplaats	Kampen	Geboortedatum	21-03-1912
Overlijdensplaats	Culemborg	Overlijdensdatum	12-05-1940
Begraafplaats             Gem. Begraafplaats te IJsselmuiden
Gemeente	Kampen
Provincie	Overijssel
Land	Nederland
Vak	7
Nummer	25

Algemene gegevens en foto van het graf zijn afkomstig van www.ogs.nl

Dienstplichtig korporaal Jan Edink was bakkersknecht bij bakkerij Nijland in Kampen en was getrouwd met Aaltje Brouwer.
Jan werd tijdens de mobilisatie opgeroepen en kon als kok aan de slag in Groesbeek, dat toen een voorpost was van de Maas-Waal-stelling. Deze  voorpost had als taak  het d.m.v. lichtkogels waarschuwen van de verdedigingslinie achter het Maas-Waalkanaal en het vertragen van de Duitse opmars door het activeren van wegversperringen. 's Morgens op 10 mei steekt Jan met een paar dienstkameraden de Maas over. Vanaf dat moment, tot aan het sneuvelen op 12 mei bij Culemborg, is het onduidelijk hoe zijn route door Betuwe eruit zag. Hij is op een of andere manier van zijn compagnie afgeraakt. Deze werd vrijwel geheel gevangen genomen. Op een gegeven moment is hij in de algehele terugtocht bij Culemborg terecht gekomen en mogelijk bij de pontonbrug bij een Duitse luchtaanval om het leven gekomen.
Aaltje was in verwachting toen de oorlog uitbrak. Toen enkele maanden later de baby geboren werd, werd ze genoemd naar haar overleden vader: Jannie.
 

Achternaam	Hoogeveen
Voornamen	Cornelis	Voorletters	C.
Rang	Dpl.Sold.
Mil. onderdeel	St.-II-46 R.I.
Geboorteplaats	Rotterdam	Geboortedatum	07-05-1912
Overlijdensplaats	Culemborg	Overlijdensdatum	14-05-1940
Begraafplaats             Gem. Begraafplaats Crooswijk te Rotterdam
Gemeente	Rotterdam
Provincie	Zuid-Holland
Land	Nederland
Vak	P
Rij	1
Nummer	54

Algemene gegevens en foto van het graf zijn afkomstig van www.ogs.nl

Achternaam	Lunshof
Voornamen	Berend Pieter	Voorletters	B.P.
Rang	Dpl.Sergt.
Mil. onderdeel	Tr. Det. St. III L.K.
Geboorteplaats	Assen	Geboortedatum	25-10-1917
Overlijdensplaats	Culemborg	Overlijdensdatum	13-05-1940
Begraafplaats           Zuiderbegraafplaats te Assen
Gemeente	Assen
Provincie	Drenthe
Land	Nederland
Vak	2
Rij	J
Nummer	19

Algemene gegevens en foto van het graf zijn afkomstig van www.ogs.nl

Achternaam	Willemse
Voornamen	Martinus Wilhelmus	Voorletters	M.W.
Rang	Dpl. Sold.
Mil. onderdeel	115 Bt.Lu.A.
Geboorteplaats	Haarlem	Geboortedatum	11-02-1916
Overlijdensplaats	Culemborg	Overlijdensdatum	12-05-1940
Begraafplaats              Militair ereveld Grebbeberg te Rhenen
Gemeente	Rhenen
Provincie	Utrecht
Land	Nederland
Rij	10
Nummer	13

Algemene gegevens en foto van het graf zijn afkomstig van www.ogs.nl

Haarlemmer Tinus Willemse overleed aan een buikschot, die hij had opgelopen bij een beschieting nabij de pontonbrug bij Culemborg. Omtrent de plaats van overlijden zijn nog onduidelijkheden.

begr.. 15-5-1940 Culemborg ABP militair graf
herb. 6-6-1940 Haarlem Noorder BP algemeen graf
herb. 6-10-1976 Militair Ereveld Grebbeberg.
 

Achternaam	Zon	Tussenvoegsels	van
Voornamen	Berend Jan	Voorletters	B.J.
Rang	Dpl. sergt
Mil. onderdeel	9 C Lu. Mitr.
Geboorteplaats	Markelo	Geboortedatum	03-04-1908
Overlijdensplaats	Culemborg	Overlijdensdatum	11-05-1940
Begraafplaats        Oude Gem. Begraafplaats te Holten
Gemeente	Rijssen-Holten	Hij wordt ook genoemd op het oorlogsmonument op de Holterberg.
Provincie	Overijssel
Land	Nederland
Vak	XIX
Nummer	21

Algemene gegevens en foto van het graf zijn afkomstig van www.ogs.nl

Holtenaar Jan van Zon was dienstplichtig sergeant en gestationeerd nabij de pontonbrug in Culemborg. Op 11 mei 1940, rond 0.6.00 uur, vielen vele Duitse jachtvliegtuigen zijn batterij aan. Een bom ontplofte midden in zijn stelling, waardoor Jan als enige uit zijn groep werd gedood.
Hij werd voor de ter aardebestelling in Culemborg geïdentificeerd door een collega van hem. Zo is verwisseling met een eveneens op die dag omgekomen  Duitser ternauwernood voorkomen.

Jan was in 1935 getrouwd en had een 4-jarige zoon.

Begraven 11-5-1940  te Culemborg op de Algemene Begraafplaats (militair graf)

herbegraven 18-7-1940 te Holten op de Oude Algemene Begraafplaats.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Onderstaande soldaat raakte een dag na zijn verjaardag op 13 mei 1940 ernstig gewond door een Duitse luchtaanval op de pontonbrug in Culemborg. Hij is diezelfde dag nog overgebracht naar het Julianaziekenhuis te Amsterdam en een dag later aan zijn verwondingen overleden.

Achternaam	Asch	Tussenvoegsels	van
Voornamen	Pieter Hendrikus Gerardus	Voorletters	P.H.G.
Rang	Dpl. sold.
Mil. onderdeel	117 Bt.Lu.A.
Geboorteplaats	Utrecht	Geboortedatum	12-05-1908
Overlijdensplaats	Amsterdam	Overlijdensdatum	14-05-1940
Begraafplaats        Militair ereveld Grebbeberg te Rhenen
Gemeente	Rhenen
Provincie	Utrecht
Land	Nederland
Rij	9
Nummer	10

Pieter van Asch was geboren in Utrecht, maar woonde in Geldrop. Hij was instrumentenmaker bij N.V. Philips in Eindhoven. Pieter wordt nog genoemd in het 33e jaarverslag van dit bedrijf als medewerker.

Toen de batterij nabij de spoorbrug in Culemborg bij inval duisternis gereed stond voor de stellingwisseling naar Linschoten, werd zij gebombardeerd. Hierbij is Pieter zwaar gewond geraakt door scherven.

 

begr. 21-5-1940 Amsterdam Nieuwe Ooster BP vak 81 graf 23-4
herb. 29-6-1940 Doetinchem ABP algemeen graf
herb. 29-6-1973 Militair Ereveld Grebbeberg.
 

Met dank aan H. Groenman voor informatie over bovenstaande militairen.